هدايت يافته‌تر و داناتر از ديگران به قرآن مىدانست و همانند امام على عليه السّلام قسم ياد مىكرد كه به آنچه كه امّت در معارف دينى بدان نياز دارند آگاه است . « 1 » اين سخن كه رهبرى تنها ويژهء ذريه پيامبر و از نسل امام حسن و امام حسين و بعد از وى ويژهء آن دسته از آل محمد ، كه علاوه بر برترى علمى در معارف دينى ، داعى به سوى خدا باشد و شمشير را از نيام بركشيده باشد ، نيز به او نسبت داده شده است . « 2 » جالب اينكه وى اختلاف ذريه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را از رحمت‌هاى الهى به حساب مىآورد . « 3 » بنابر اين چندان دور از انتظار نيست كه او با همه دانش و تقوا و خلوصش به احتجاج با امام باقر نيز بپردازد و سخن او را نپذيرد . « 4 » گذشته از اينها وضعيت سياسى و فشارها و تحقيرهاى هشام - خليفه اموى - نسبت به اهل بيت و نيز شخص زيد به گونه‌اى بود كه روحيه انتقام‌جويانه و پرحرارت وى ، به هيچ صورتى هرچند با پذيرش وجوب اطاعت از امامان ، تاب تحمل آن را نداشت . « 5 » بعيد نيست كه بگوييم تعقيب و تحقير و آزار امويان در مورد اهل بيت موجب شده بود كه بسيارى از علاقه‌مندان به آنها به اين نتيجه برسند كه مبارزه مستقيم و رودررو با دشمنان خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و خلفاى غاصب از بايسته‌هاى امامت است . به‌هرحال زيد بن على نه خود را ملزم به اطاعت از صادقين عليه السّلام مىدانست و نه در صورتى كه حتى چنين اعتقادى داشت ، عمل به آن در طاقت درك و تحمل او مىگنجيد . البته در اين صورت حساب ديگر علويان نيز به خوبى روشن مىشود . شايد بتوان دلسوزى و تمجيد اهل بيت در مورد زيد و از طرفى رد و نفى قيام و پيروى از وى را با توجه به اين دو نكته توجيه كرد .

--> ( 1 ) . كريمان ، سيره و قيام زيد بن على ، ص 152 و نيز همان ، ص 180 . ( 2 ) . همان ، ص 243 ، 246 ، 247 - 249 . همچنين بنگريد : صالح احمد ، الامام زيد بن على ، ص 138 . ( 3 ) . كريمان ، ص 249 . ( 4 ) . شهرستانى ، ج 1 ، ص 139 . ( 5 ) . ابو زهره ، الامام زيد ، ص 44 ، 57 .